گری لینکر؛ «جنتلمن گل» که هنر پیش‌بینی را معنا کرد

گاهی هنر یک بازیکن در کلاس جهانی در این است که بداند چگونه آن را پنهان کند؛ اینکه کاری غیرطبیعی را طبیعی جلوه دهد و آنچه برای دیگران بسیار پیچیده است را ساده سازد. گری لینکر متعلق به این دسته از بازیکنان بزرگ بود: بدون حرکات اضافه، بدون هیچ‌گونه خودنمایی زیبایی‌شناختی و هرگز فراتر از حد نیاز. او برای درخشش فقط به چند متر فضا، غالباً چند ثانیه و گاهی تنها یک لمس توپ نیاز داشت.

استعداد او بیش از هر چیز در اتفاقاتی بود که پیش از رسیدن توپ به او رخ می‌داد؛ لینکر تماشا می‌کرد، حس می‌کرد و حرکت می‌کرد. در حالی که دیگران به جریان بازی واکنش نشان می‌دادند، او به نظر می‌رسید که از قبل نحوه پیشروی آن را خوانده است. او راز بزرگ مهاجمان محوطه جریمه را می‌دانست: نوعی ساعت درونی که چند ثانیه جلوتر از بقیه کار می‌کرد؛ کیفیتی که اندازه‌گیری‌اش دشوار و آموزش دادنش سخت‌تر بود.

لینکر این ویژگی را به نوعی فلسفه فوتبال تبدیل کرد. او قدرت ویرانگر مهاجمان نوک بزرگ یا دامنه آکروباتیک بازیکنان تکنیکی را نداشت، دوست نداشت نیمی از تیم حریف را دریب کند و کمتر به دنبال گل‌های غیرممکن بود. او کاری را انجام می‌داد که بسیار ساده‌تر به نظر می‌رسید: به جایی می‌رسید که قرار بود توپ آنجا باشد. پیش از مدافع، پیش از دروازه‌بان و گاهی حتی پیش از اینکه هم‌تیمی‌اش تصمیم به پاس دادن بگیرد.

به دلیل جوانمردی و سبکی که در تفسیر پست مهاجم نوک داشت، لقب «جنتلمن گل» را به خود اختصاص داد. او به جای جنگیدن با مدافعان، همیشه به دنبال این بود که زودتر به توپ برسد.

گل‌ها از راه رسیدند: در خانه، در اسپانیا و حتی در آخرین فصل عجیب دوران حرفه‌ای‌اش در ژاپن. او این کار را با پیراهن تیم ملی انگلیس هم انجام داد؛ به‌ویژه زمانی که تورنمنت بزرگ‌تر می‌شد و پاهای سایر بازیکنان به لرزه می‌افتاد. شش گل در جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک و چهار گل در جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا؛ در مجموع ۱۰ گل در جام جهانی که رکوردی بود که تا پیش از او هیچ انگلیسی به آن نرسیده بود.

پسر سبزی‌فروش

پیش از آنکه جهان آن چهره همیشه مهربان و شادی‌های معنادارش را بشناسد، گری وینستون لینکر فرزند ساده یک سبزی‌فروش اهل لستر بود. او که در ۳۰ نوامبر ۱۹۶۰ متولد شد، در کنار پدرش بری در بازار شهر بزرگ شد و اشتیاقش میان دو ورزش اصیل انگلیسی یعنی فوتبال و کریکت تقسیم شده بود.

بری ساعت چهار صبح از خواب بیدار می‌شد تا به عمده‌فروشی برسد. او در آنجا میوه می‌خرد تا در طول روز در بازار لستر بفروشد و شب‌هنگام برای رسیدگی به حساب‌ها به خانه برمی‌گشت. یکی از واضح‌ترین تصاویر کودکی لینکر مربوط به زمانی است که او در باغ خانه فوتبال بازی می‌کرد. او بعدها به «آبزورور» گفت: «زندگی من همیشه تحت‌تأثیر ورزش بوده است.»

با این حال، در مدرسه برخی تردید داشتند که گری واقعاً بتواند آینده‌اش را بسازد. او فیزیک بازیکنی را که برای بزرگی ساخته شده باشد نداشت و وقتی تصمیم گرفت روی فوتبال تمرکز کند، برخی معلمان پیشنهاد دادند به حرفه‌ای امن‌تر فکر کند.

خوشبختانه باشگاه لسترسیتی چیزی را دید که دیگران ندیدند و در سال ۱۹۷۶ او را وارد آکادمی خود کردند. لینکر در آن زمان فقط ۱۵ سال داشت، لاغر و سبک‌بار بود و فاصله زیادی با مهاجمی داشت که قرار بود مدافعان نیمی از جهان را به وحشت بیندازد؛ اما او از همان ابتدا چیزی داشت که هیچ سالن بدن‌سازی‌ای نمی‌توانست به او بدهد: حس فضا و زمان.

در کارنامه تحصیلی‌اش در سال ۱۹۷۷، برخی معلمان یادداشت کرده بودند که «پسر بیش از حد روی فوتبال تمرکز می‌کند» و به همین دلیل «هرگز نمی‌تواند از این راه امرار معاش کند». این یکی از همان قضاوت‌های نادرستی بود که تاریخ ورزش پر از آن است.

جاک والاس بیش از هر کس دیگری کیفیت فوتبالی او را کشف کرد و چند سال بعد نخستین بازی را در تیم اصلی به او داد. این سرمربی اسکاتلندی در سال ۱۹۸۶ به «الپایس» گفت: «هیچ‌کس تصور نمی‌کرد درون آن پسر چه چیزی نهفته است. او برجسته نبود، اما من می‌دانستم او چیزی در درون دارد: او یک گلزن مادرزاد بود.»

نخستین بازی او در تیم اصلی در روز اول سال ۱۹۷۹ برابر اولدهام اتلتیک رقم خورد. لینکر باید صبر می‌کرد، رشد می‌کرد و جایگاهش را به دست می‌آورد. وقتی چنین کرد، با همان ثباتی که به علامت تجاری‌اش تبدیل شد، گلزنی را آغاز کرد.

در فصل ۱۹۸۳/۸۴ او ۲۲ گل در لیگ به ثمر رساند. سال بعد با زدن ۲۴ گل، عنوان آقای گلی دسته اول را به طور مشترک با کری دیکسون به دست آورد. لستر دیگر برای استعداد او کوچک بود.

تا تابستان ۱۹۸۵ که لسترسیتی را ترک کرد، آمار او روی عدد ۱۰۳ گل در ۲۱۶ بازی در طول هفت فصل ایستاده بود. اورتون رقابت برای جذب او را برد و قهرمان وقت انگلیس حدود ۸۰۰ هزار پوند سرمایه‌گذاری کرد تا جانشین اندی گری شود. لینکر به تنها شکلی که بلد بود پاسخ داد: با گلزنی.

سالی برای جاودانگی

تنها یک فصل در اورتون برای او کافی بود تا ردپایی به جا بگذارد که بسیاری از فوتبالیست‌ها در طول یک کارنامه کامل موفق به انجام آن نمی‌شوند. او ۴۰ گل در ۵۷ بازی در تمامی رقابت‌ها به ثمر رساند که ۳۰ تای آن در لیگ بود و برای دومین سال پیاپی عنوان آقای گلی فوتبال انگلیس را کسب کرد. اورتون در لیگ برتر انگلیس دوم شد و فینال جام حذفی را به لیورپول باخت، اما لینکر دیگر فراتر از سطح یک باشگاه معمولی رفته بود.

پارادوکس اینجاست که پربارترین فصل دوران حرفه‌ای او در انگلیس هیچ جامی برایش به ارمغان نیاورد، اما جایگاهی در میان مهاجمان بزرگ اروپا به او بخشید.

نخستین بازی ملی لینکر به ۲۶ مه ۱۹۸۴ برزمانی بازمی‌گردد که بابی رابسون او را در همپدن پارک برابر اسکاتلند به زمین فرستاد. او ۲۳ ساله بود و مسیر بین‌المللی متفاوتی را طی کرده بود.

نخستین گل ملی او در سال بعد به ثمر رسید و اهمیت او در تیم رابسون دوچندان شد. او با آمادگی کامل راهی جام جهانی ۱۹۸۶ شد تا رهبر خط حمله انگلیس باشد. در سن ۲۵ سالگی، او در اوج پختگی فوتبالی بود؛ در مسابقاتی که قرار بود سرنوشت بین‌المللی‌اش را برای همیشه تغییر دهد.

اما شروع انگلیس در مکزیک خوب نبود. لینکر با دست شکسته به مسابقات رسید و تیم رابسون با شکست مقابل پرتغال و تساوی بدون گل برابر مراکش شروع ضعیفی داشت.

برای صعود، انگلیس باید لهستان را می‌برد و لینکر تنها به ۳۴ دقیقه نیاز داشت. او ابتدا با پاس گری استیونس گلزنی کرد، سپس ارسال استیو هاج را تبدیل به گل کرد و در نهایت با اشتباه دروازه‌بان لهستان، هت‌تریک خود را کامل کرد تا انگلیس به جمع ۱۶ تیم برتر صعود کند.

سال‌ها بعد، لینکر از همین هت‌تریک به عنوان بهترین لحظه حضورش در دو جام جهانی یاد کرد و به فیفا گفت: «نه به این دلیل که گل‌های فوق‌العاده‌ای بودند، فکر نمی‌کنم هیچ‌کدام از گل‌های من چنین ویژگی داشتند.»

ادای احترام گری به مارادونا

۲۲ ژوئن ۱۹۸۶، ورزشگاه آزتکا در مکزیکو سیتی. دیدار آرژانتین و انگلیس یکی از ماندگارترین مسابقات تاریخ فوتبال است.

دیگو مارادونا تنها به چهار دقیقه نیاز داشت تا دو تصویر جاودانه خلق کند. او ابتدا با «دست خدا» پیتر شیلتون را مغلوب کرد و سپس «گل قرن» را به ثمر رساند؛ حرکتی از نیمه زمین خودی، عبور از پنج بازیکن و دروازه‌بان و توپ را به تور خالی دوخت.

لینکر همه‌چیز را از سوی دیگر زمین تماشا کرد. او سال‌ها بعد اعتراف کرد: «برای نخستین بار در دوران حرفه‌ای‌ام احساس کردم که باید برای گل یک حریف دست بزنم.»

با این حال، آن بعدازظهر با درخشش ستاره آرژانتین تمام نشد. با باقی ماندن پنج دقیقه به پایان بازی، جان بارنز توپ را به تیر دوم فرستاد و لینکر طبق عادت همیشگی‌اش به موقع رسید: ضربه سر، گل دوم.

آرژانتین صعود کرد و قهرمان جام جهانی شد، اما افتخاری هم نصیب لینکر شد: او با همین گل عنوان آقای گلی جام جهانی را به دست آورد و کفش طلا را از آن خود کرد تا پاسخی محکم به منتقدان دوران کودکی‌اش داده باشد.

پیوستن به بارسلونا

با پایان جام جهانی مکزیک، بارسلونا در انتظار او بود. تری ونبلز انگلیسی او را در نوکمپ می‌خواست و باشگاه کاتالان برای انتقال او رقمی نزدیک به ۲.۸ میلیون پوند پرداخت کرد.

زبان، آب‌وهوا و سبک فوتبال تغییر کرد، اما عادت لینکر تغییر نکرد. در نخستین فصل حضورش در کاتالونیا، او ۲۱ گل در تمامی رقابت‌ها به ثمر رساند و مهم‌تر از همه، در تاریخ ۳۱ ژانویه ۱۹۸۷ در ال‌کلاسیکو برابر رئال مادرید سه بار گلزنی کرد تا بارسا ۳ بر ۲ پیروز شود.

ازدواج او با بارسلونا سه فصل به طول انجامید. عنوان قهرمانی لالیگا به دست نیامد، اما لینکر کوپا دل ری در سال ۱۹۸۸ و جام در جام اروپا را در سال ۱۹۸۹ بالای سر برد. آمار کلی او ۵۲ گل در ۱۳۸ بازی رسمی بود.

سپس یوهان کرایف هدایت بارسا را بر عهده گرفت و تیم را بر اساس فلسفه فوتبالی‌اش بازسازی کرد. لینکر در جناحین نیز به کار گرفته شد، دور از محوطه جریمه و فضاهایی که حس پیش‌بینی‌اش در آنجا تفاوت‌ساز بود.

او به گلزنی ادامه داد، اما فهمید که جایگاهش جای دیگری است؛ بنابراین در تابستان ۱۹۸۹ زمان بازگشت به خانه فرا رسیده بود.

جام جهانی ۱۹۹۰ و جام حذفی در ومبلی

تری ونبلز که حالا هدایت تاتنهام را بر عهده داشت، منتظر او بود و لینکر کارش را با زدن ۲۴ گل در نخستین فصل لیگ ادامه داد.

جام جهانی ۱۹۹۰ ایتالیا با مکزیک متفاوت بود. لینکر دیگر یک پدیده نوظهور نبود، بلکه مهاجم بااتکایی در خط حمله انگلیس بود.

در دیدار مرحله گروهی برابر ایرلند در کالیاری، او گلزنی کرد. همان مسابقه شرم‌آورترین لحظه دوران حرفه‌ای‌اش را رقم زد؛ ابتلا به یک مشکل گوارشی حاد که باعث شد او ناچار شود روی زمین چمن دست به اقدام عجیبی بزند. او سال‌ها بعد با شوخ‌طبعی از آن یاد کرد: «من فشار زیادی آوردم و بعد از آن چنان آزادی حرکتی پیدا کردم که مدافعان حریف از راه دورتر مرا مارک می‌کردند!»

ستاره جام جهانی ۸۶ در مرحله یک‌چهارم نهایی دو پنالتی به کامرون زد. آلمان غربی در نیمه‌نهایی تورین در انتظار انگلیس بود. آندرس برهمه آلمان را پیش انداخت و لینکر در ۱۰ دقیقه پایانی کار را به تساوی کشاند تا بازی به وقت‌های اضافه و ضربات پنالتی کشیده شود.

انگلیس در ضربات پنالتی مغلوب شد، اما ۱۰ گل زده در جام‌های جهانی، لینکر را به نخستین بازیکن انگلیسی تبدیل کرد که در جام جهانی به آمار دو رقم گل می‌رسد.

پس از این شکست، یکی از مشهورترین جملات تاریخ فوتبال متولد شد: «فوتبال بازی ساده‌ای است؛ ۲۲ نفر به مدت ۹۰ دقیقه به دنبال توپ می‌دوند و در نهایت آلمانی‌ها برنده می‌شوند.»

یک سال بعد، بالاتر از هر جامی، قهرمانی جام حذفی انگلیس با پیروزی تاتنهام برابر ناتینگهام فارست در ومبلی رقم خورد.

در سال بعد، دوران ملی او نیز به پایان رسید. لینکر راهی یورو ۱۹۹۲ شد و در حالی که تنها یک گل با رکورد بابی چارلتون فاصله داشت، گراهام تیلور او را در بازی پایانی برابر سوئد تعویض کرد.

گری بدون اینکه بداند دیگر هرگز آن پیراهن را بر تن نخواهد کرد زمین را ترک کرد: ۴۸ گل در ۸۰ بازی؛ آماری که او را در رتبه چهارم برترین گلزنان تاریخ تیم ملی انگلیس قرار می‌دهد.

آخرین سفر

در سال ۱۹۹۲ و در سن ۳۱ سالگی، لینکر مقصد جدید و ناشناخته‌ای را انتخاب کرد: ژاپن. مهاجم سابق لسترسیتی با ناگویا گرامپوس قرارداد امضا کرد تا یکی از چهره‌های بین‌المللی برای توسعه جی‌لیگ باشد.

با این حال، بدن او شروع به ارسال نشانه‌های خستگی کرد و در سال ۱۹۹۴ در سن ۳۳ سالگی پس از ۲۳ بازی و ۹ گل، از دنیای فوتبال خداحافظی کرد. لینکر پس از نزدیک به ۶۵۰ بازی باشگاهی و ملی و بیش از ۳۰۰ گل، کفش‌ها را آویخت.

امروز او فراتر از گل‌ها و عناوین آقای گلی، با آماری به یاد آورده می‌شود که داستانش را بهتر از هر چیز دیگری روایت می‌کند.

صفر: صفر کارت قرمز، صفر کارت زرد در طول یک دوران حرفه‌ای کامل. رکوردی تقریباً غیرقابل باور برای یک مهاجم که ۱۵ سال در خط حمله جنگیده بود.

آنچه لینکر را از دیگران متمایز می‌کرد، همان برتری کوچک بود: چند متر فضا و چند ثانیه زمان. به اندازه کافی برای شکست دادن مدافعان و گلزنی. هنر ناب او.

🚨🚨این مطالب را هم بخوانید:

🔹سکوت در رئال مادرید شکست؛ پیام معنادار تیبو کورتوا پس از شکست در دربی مادرید

🔹انتقاد شدید از بازیکنان رئال مادرید؛ بی‌انگیزگی و کم‌کاری پس از شکست در دربی

🔹جنگ علنی رئال مادرید با داوران؛ ژوزه مورینیو سخنگوی اول باشگاه شد

🔹طوفان خشم هواداران مارسی علیه مالک آمریکایی با طعنه به سقوط به دسته دوم

🔹واکنش جالب لامین یامال به شکست رئال مادرید مقابل اتلتیکو مادرید